Đồng chí Lương Khánh Thiện – Người chiến sỹ cộng sản kiên trung

Đồng chí Lương Khánh Thiện (1903–1941) là một trong những chiến sĩ cộng sản kiên trung, nhà lãnh đạo tiền bối của Đảng, đã cống hiến trọn đời cho sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc. Cuộc đời và sự nghiệp của đồng chí là tấm gương sáng về lòng yêu nước, ý chí bất khuất và sự trung thành tuyệt đối với Đảng, với nhân dân.

Đồng chí Lương Khánh Thiện, tên thật là Trần Xuân Thành, sinh năm 1903 tại làng Mễ Tràng, xã Liêm Chính, huyện Thanh Liêm, tỉnh Hà Nam, nay thuộc phường Phủ Lý, tỉnh Ninh Bình. Năm 1923, khi vừa tròn 20 tuổi, đồng chí rời quê hương ra Hải Phòng học tại Trường Kỹ nghệ thực hành. Tại đây, người thanh niên giàu lòng yêu nước sớm tham gia các phong trào đấu tranh của học sinh.

Cuối năm 1925, hưởng ứng phong trào đòi thực dân Pháp trả tự do cho nhà yêu nước Phan Bội Châu, đồng chí cùng Hạ Bá Cang, Lưu Bá Kỳ dẫn đầu đoàn học sinh Trường Kỹ nghệ thực hành chặn xe Toàn quyền Đông Dương Va-ren trên đường từ Đồ Sơn về Cầu Rào, đưa đơn yêu cầu trả tự do cho Phan Bội Châu. Sự kiện gây tiếng vang lớn trong dư luận. Đồng chí và một số học sinh bị đuổi học. Đây cũng là bước ngoặt quan trọng đưa Lương Khánh Thiện đến gần hơn với con đường hoạt động cách mạng.

Năm 1926, đồng chí vào làm thợ nguội tại Nhà máy Sợi Nam Định. Năm 1927, Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên ở Nam Định được thành lập, đồng chí là một trong những hội viên đầu tiên. Trong phong trào công nhân, đồng chí tích cực tuyên truyền, vận động công nhân đấu tranh chống áp bức, bóc lột. Do hoạt động cách mạng, đồng chí bị mật thám theo dõi và bị chủ nhà máy sa thải.

Trở về quê hương, Lương Khánh Thiện tiếp tục tuyên truyền, giác ngộ thanh niên yêu nước ở Phủ Lý, góp phần tạo tiền đề cho sự ra đời của tổ chức Đảng đầu tiên tại địa phương. Ba người em cùng mẹ khác cha của đồng chí là Trần Thị Phúc, Trần Thị Đức và Trần Xuân Đán cũng được giác ngộ, tham gia hoạt động cách mạng; trong đó, đồng chí Trần Thị Phúc sau này trở thành Bí thư đầu tiên của chi bộ Đảng ở Phủ Lý.

Đầu năm 1928, đồng chí trở lại Hải Phòng, làm công nhân tại xưởng cơ khí Nhà máy Tơ và tìm cách bắt liên lạc với tổ chức cách mạng. Tháng 4/1929, Chi bộ Cộng sản đầu tiên ở Hải Phòng được thành lập. Cuối tháng 4, đồng chí Lương Khánh Thiện được kết nạp vào chi bộ và được phân công phụ trách phong trào công nhân Nhà máy Chai. Dưới sự lãnh đạo của đồng chí, các cuộc đấu tranh của công nhân nhà máy Chai tiếp tục nổ ra. Bọn chủ điên cuồng khủng bố, đàn áp, đồng chí Lương Khánh Thiện bị bắt, bị đánh đập dã man nhưng đồng chí vẫn kiên cường không khai báo. Ngày 29/1/1931, tại phiên tòa Đề hình tỉnh Kiến An, đồng chí bị kết án tù khổ sai chung thân, đưa về giam tại Nhà tù Hỏa Lò. Cuối mùa hè năm 1931, đồng chí bị đày ra nhà tù Côn Đảo.

Cuối tháng 11 năm 1936, cùng với một số tù chính trị đồng chí Lương Khánh Thiện được trả tự do, đồng chí trở lại hoạt động cách mạng và nhanh chóng được giao nhiều trọng trách quan trọng.

Năm 1937, đồng chí được cử làm Bí thư Xứ ủy Bắc Kỳ lâm thời, đồng thời trực tiếp làm Bí thư Thành ủy Hà Nội. Trong những năm 1939–1940, đồng chí tham gia lãnh đạo phong trào cách mạng ở Bắc Kỳ, chỉ đạo xây dựng căn cứ bí mật của Xứ ủy tại Phú Thọ và thành lập Ban Cán sự lâm thời tỉnh Phú Thọ. Tháng 10/1940, đồng chí được phân công làm Bí thư Liên tỉnh B, trực tiếp phụ trách Đảng bộ Hải Phòng.

Ngày 18/1/1941, trong khi đi nắm tình hình phong trào công nhân tại Thượng Lý, Hải Phòng, đồng chí bị địch bắt. Dù bị tra tấn và dụ dỗ bằng mọi thủ đoạn, đồng chí vẫn giữ vững khí tiết, không tiết lộ bất cứ bí mật nào của Đảng. Sau đó, đồng chí bị đưa về giam tại Nhà tù Hỏa Lò và bị kết án tử hình.

4 giờ 30 phút ngày 1/9/1941, tại Kiến An, Hải Phòng, đồng chí Lương Khánh Thiện anh dũng hy sinh. Trước lúc hy sinh, đồng chí vẫn giữ trọn niềm tin vào thắng lợi của cách mạng. Sự hy sinh của đồng chí là biểu tượng cao đẹp của lòng trung thành với Đảng, với dân tộc và lý tưởng độc lập, tự do.

Trong Nhà tù Hỏa Lò, đồng chí Hoàng Cương đã viết bài thơ Khóc anh Lương Khánh Thiện, trong đó có những câu:

“Máu anh đổ cờ hồng thêm đỏ
Hồn núi sông soi tỏ lòng anh
Rồi đây sử sách lưu danh
Lương Khánh Thiện đã hi sinh trọn đời.”

Những vần thơ ấy cũng là lời khẳng định về sự hy sinh cao cả của người chiến sĩ cộng sản đã dành trọn cuộc đời cho cách mạng.

Ghi nhớ những đóng góp to lớn của đồng chí Lương Khánh Thiện đối với sự nghiệp cách mạng, Nhà lưu niệm đồng chí được xây dựng tại quê hương, trở thành nơi lưu giữ những hình ảnh, tư liệu và hiện vật gắn với cuộc đời, sự nghiệp hoạt động cách mạng của người chiến sĩ cộng sản kiên trung. Công trình được khánh thành năm 2018, nhân kỷ niệm 115 năm Ngày sinh đồng chí Lương Khánh Thiện, với không gian kiến trúc mang nét truyền thống, tạo sự gần gũi, trang nghiêm.

Các tư liệu, hình ảnh và hiện vật được trưng bày tại Nhà lưu niệm góp phần tái hiện những chặng đường hoạt động cách mạng của đồng chí, từ người thanh niên yêu nước sớm giác ngộ lý tưởng đến một trong những cán bộ lãnh đạo tiêu biểu của Đảng trong thời kỳ đấu tranh đầy gian khổ. Đây không chỉ là nơi tưởng niệm, tri ân người chiến sĩ đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc mà còn là địa chỉ giáo dục truyền thống yêu nước, lý tưởng cách mạng và tinh thần bất khuất cho các thế hệ hôm nay và mai sau.

Tác giả: Nguyễn Thị Hoài

Phòng Giáo dục - Truyền thông