Phòng Nghiên cứu Lịch sử - Văn hoá tổ chức khảo sát các di tích lịch sử văn hóa thờ nữ tướng Lê Chân tại tỉnh Quảng Ninh và thành phố Hải Phòng.

Từ ngày 04 - 06/11/2025, thực hiện chỉ đạo của Lãnh đạo Bảo tàng tỉnh Ninh Bình, cán bộ, viên chức phòng Nghiên cứu Lịch sử - Văn hoá tổ chức khảo sát, nghiên cứu tại các di tích lịch sử văn hóa thờ nữ tướng Lê Chân tại Quảng Ninh và Hải Phòng. Tại các di tích, địa điểm, cán bộ phòng Nghiên cứu Lịch sử - Văn hóa làm việc với đại diện Ban quản lý di tích, khảo sát, phỏng vấn, chụp ảnh, quay phim, thu thập các tài liệu liên quan đến lịch sử, huyền thoại về nữ tướng Lê Chân, lịch sử xây dựng di tích, di vật, lễ hội,… Kết quả khảo sát sẽ góp phần quan trọng củng cố tư liệu làm sáng rõ về cuộc đời và sự nghiệp của nữ tướng Lê Chân trong cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng.

Theo thần tích tại đền An Biên, thành phố Hải Phòng cho biết: Nữ tướng Lê Chân sinh ngày 08/2/18 tại làng Vẻn, thôn An Biên, xã Thuỷ An, huyện Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh, nay thuộc phường Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh. Cha Lê Chân là ông Lê Đạo, làm nghề thầy thuốc cứu người, có cuộc sống thanh bạch, tấm lòng nhân từ và luôn giúp đỡ người nghèo khó, sa cơ lỡ vận nên được nhân dân trong vùng mến phục. Mẹ là Trần Thị Châu, là một thôn nữ thùy mỵ nết na, phúc hậu đảm đang, giàu lòng nhân ái, nổi tiếng về nghề chăn tằm, dệt vải. Hiềm nỗi hai ông bà tuổi đã cao mà chưa có mụn con để sớm hôm vui cảnh tuổi già. Ông bà đã đi lễ bái cầu phúc ở nhiều ngôi cổ tự trong vùng và luôn làm việc thiện. Vào buổi sớm ngày kia, bà ra cánh đồng thấy một vết chân người to khác thường, bà đặt bàn chân vào ướm thử, nó co nhỏ lại đúng bằng bàn chân mình. Từ đó bà mang thai, ngày 08/2/18 âm lịch bà Trần Thị Châu sinh hạ một người con gái má phấn môi son, mày ngài mắt phượng, sắc đẹp nghiêng nước nghiêng thành nên đặt tên con là Lê Chân.

Ngay từ nhỏ, Lê Chân đã nổi tiếng thông minh, giỏi võ nghệ và có lòng thương dân, ghét cường quyền. Khi cha mẹ bị quan lại nhà Hán hãm hại, bà mang nỗi căm thù giặc sâu sắc, rời quê hương Đông Triều đi tìm vùng đất mới để gây dựng sự nghiệp, dựng cờ khởi nghĩa chống lại quân Hán.

Bà đến vùng An Dương (Hải Phòng ngày nay) thấy địa thế hiểm trở, đất đai màu mỡ rất thuận tiện cho việc khai cơ lập nghiệp và lập căn cứ chống giặc. Nhớ quê cũ bà đặt tên cho trang ấp mới là An Biên. Sau ba năm khai hoang lấn biển, bà đã lập được ngôi làng mới. Bà ra sức tích lũy lương thực, luyện tập nghĩa binh, liên kết, thu nạp hào kiệt trong vùng. Bà là người có uy tín, được hào kiệt hết lòng ủng hộ. Bà còn dạy nhân dân địa phương trồng dâu nuôi tằm, ươm tơ dệt vải, chăm lo đời sống cho nhân dân trong vùng.

Khi Hai Bà Trưng phất cờ khởi nghĩa chống lại ách đô hộ phương Bắc, Lê Chân đã dốc toàn lực hưởng ứng, tập hợp nghĩa quân từ vùng An Biên kéo về Mê Linh trực tiếp chiến đấu và trở thành một trong những nữ tướng tài ba, dũng cảm nhất trong hàng ngũ của Hai Bà Trưng. Sau chiến thắng, bà Trưng Trắc được trăm họ suy tôn làm vua, nữ tướng Lê Chân được phong “Thánh Chân công chúa”, Chưởng quản binh quyền thống lĩnh toàn bộ quân đội kiêm trấn thủ vùng Hải Tần (tức vùng ven biển).

Mùa xuân năm 42, nhà Hán sai Mã Viện dẫn đại quân theo 2 đường thủy bộ tiến vào nước ta. Năm 43, cuộc khởi nghĩa bị đàn áp dã man, Hai Bà Trưng phải nhảy xuống sông Hát tuẫn tiết, nữ tướng Lê Chân rút quân về lập căn cứ Lạt Sơn (nay là phường Châu Sơn, Lý Thường Kiệt, tỉnh Ninh Bình). Tuy nhiên, căn cứ vừa hình thành chưa được bao lâu, Mã Viện đem đại quân tấn công, nghĩa quân chống trả quyết liệt nhưng không bảo toàn được lực lượng, nữ tướng Lê Chân phải lên núi Giát Dâu gieo mình xuống để bảo toàn khí tiết.

Sau khi bà hy sinh, nhân dân khắp nơi - đặc biệt là ở Đông Triều và Hải Phòng đã lập đền thờ, hương khói quanh năm để tri ân, tưởng nhớ công lao của bà. Hình tượng nữ tướng Lê Chân vừa là biểu tượng của lòng yêu nước, vừa là niềm tự hào của nhân dân Quảng Ninh và Hải Phòng - những vùng đất gắn liền với cuộc đời và sự nghiệp oanh liệt của bà. Nhân dân thành phố Hải Phòng tôn vinh nữ tướng Lê Chân là Đương cảnh Thành hoàng Nam Hải uy linh Thượng đẳng thần.

Một số hình ảnh tại buổi khảo sát:

Đền thờ nữ tướng Lê Chân, phường Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh