Bảo tàng tỉnh Ninh Bình chủ động nâng cao năng lực phòng ngừa, ứng phó rủi ro cho kho bảo quản và hệ thống trưng bày hiện vật

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng diễn biến phức tạp, thiên tai và các nguy cơ rủi ro không ngừng gia tăng, tác động đến nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội, công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa cũng đứng trước không ít thách thức. Đối với hệ thống bảo tàng, việc xây dựng năng lực phòng ngừa, ứng phó rủi ro cho kho bảo quản và không gian trưng bày hiện vật không còn là nhiệm vụ trước mắt mà đã trở thành yêu cầu mang tính chiến lược, lâu dài nhằm bảo đảm an toàn cho di sản văn hóa của dân tộc.

Là đơn vị đang lưu giữ trên 92.000 tài liệu, hiện vật, trong đó có 06 nhóm bảo vật quốc gia cùng nhiều sưu tập hiện vật quý hiếm và độc đáo, Bảo tàng tỉnh Ninh Bình luôn xác định công tác gìn giữ và phát huy giá trị tài liệu, hiện vật là nhiệm vụ trọng tâm, giữ vai trò nền tảng trong chuỗi hoạt động bảo tàng. Những năm gần đây, Bảo tàng tỉnh đã từng bước đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị có thể kiểm soát nhiệt độ, độ ẩm môi trường lưu giữ hiện vật; thường xuyên kiểm tra, bảo dưỡng hệ thống phòng cháy, chữa cháy, phối hợp với các cơ quan, Công an tỉnh đẩy mạnh công tác tuyên truyền, chú trọng nâng cao nhận thức, ý thức tự giác chấp hành pháp luật về PCCC và CNCH, nhằm hình thành được ý thức phòng ngừa, kỹ năng xử lý tình huống và khả năng tự bảo vệ tài sản của mỗi cán bộ, viên chức, người lao động trong đơn vị; từng bước hoàn thiện hệ thống camera an ninh tại các kho hiện vật và khu vực trưng bày nhằm đảm bảo an toàn tuyệt đối khối tài liệu, hiện vật.

Song song với việc đầu tư cơ sở vật chất, Lãnh đạo Bảo tàng tỉnh đặc biệt quan tâm đến công tác đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực chuyên môn. Đội ngũ cán bộ làm công tác kiểm kê - bảo quản thường xuyên được tham gia các lớp tập huấn, bồi dưỡng nâng cao nghiệp vụ do Cục Di sản Văn hóa và các cơ quan chuyên môn tổ chức nhằm cập nhật những kiến thức, phương pháp bảo quản tiên tiến, đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

Trên cơ sở đặc trưng chất liệu hiện vật, Phòng Kiểm kê - Bảo quản đã xây dựng và triển khai “Quy trình bảo quản theo từng chất liệu hiện vật”; Thường xuyên lập và triển khai các kế hoạch bảo quản phòng ngừa, bảo quản hiện vật định kỳ nên đã hạn chế nhiều tình trạng côn trùng, nấm mốc, bụi bẩn làm ảnh hưởng đến hiện vật; đồng thời ưu tiên xử lý bảo quản trị liệu những hiện vật có nguy cơ xuống cấp nhằm bảo tồn giá trị nguyên gốc, kéo dài tuổi thọ hiện vật. Ngoài ra, công tác vệ sinh kho, kiểm soát môi trường, theo dõi nhiệt độ, độ ẩm và kiểm tra an toàn kho được thực hiện thường xuyên hàng ngày, hàng tuần; Kế hoạch tổng kiểm kê kho hiện vật được tổ chức thường niên, trên cơ sở đó có thể nắm rõ số lượng, vị trí, tình trạng hiện vật và xây dựng những kế hoạch chuyên môn đề xuất nhiệm vụ thực hiện tiếp theo; Toàn bộ thông tin, dữ liệu hình ảnh hiện vật được sao chép vào hệ thống lưu giữ quản lý của bảo tàng, đề phòng khi có sự cố xảy ra. Bởi vậy đã hạn chế tối đa những nguy cơ rủi ro có thể ảnh hưởng đến tình trạng, tuổi thọ nguồn tài liệu hiện vật bảo tàng.

Nhằm tiếp tục nâng cao năng lực chuyên môn cho đội ngũ cán bộ làm công tác bảo quản, Bảo tàng tỉnh Ninh Bình đã cử đồng chí Phó Giám đốc phụ trách và Trưởng phòng Kiểm kê - Bảo quản tham dự “Lớp đào tạo, bồi dưỡng kiến thức chuyên môn và nâng cao nghiệp vụ về công tác ứng phó rủi ro cho kho bảo quản và trưng bày hiện vật” do Cục Di sản văn hóa tổ chức tại tỉnh Quảng Trị từ ngày 16 đến ngày 19/7/2026.                                                                                   

Tham dự khóa đào tạo có đại diện Lãnh đạo Cục Di sản văn hóa; các chuyên gia quốc tế đến từ Vương quốc Anh và Philippines cùng 120 học viên là lãnh đạo phụ trách chuyên môn, cán bộ trực tiếp làm công tác bảo quản, lưu giữ và trưng bày hiện vật tại các bảo tàng, di tích, trung tâm bảo tồn di sản trên phạm vi cả nước.

Trong thời gian học tập, các học viên được tiếp cận nhiều nội dung chuyên sâu như: Nhận diện và đánh giá rủi ro đối với hiện vật, sưu tập, kho bảo quản và không gian trưng bày; Đánh giá tác động của biến đổi khí hậu, thiên tai đối với di sản văn hóa; Xây dựng kế hoạch ứng phó khẩn cấp, cứu hộ hiện vật và phục hồi hoạt động bảo tàng sau các tình huống khẩn cấp. Đặc biệt, chương trình còn giới thiệu các xu hướng mới trong quản lý bảo tàng hiện đại như ứng dụng công nghệ số, cơ sở dữ liệu số hóa và trí tuệ nhân tạo (AI) trong giám sát môi trường bảo quản, cảnh báo sớm nguy cơ và hỗ trợ quản lý rủi ro.

Bên cạnh nội dung lý thuyết, các học viên được khảo sát thực tế tại Bảo tàng Quảng Trị và Vườn Quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng. Qua đó, học viên không chỉ được tìm hiểu mô hình tổ chức kho bảo quản, quy trình xử lý các tình huống khẩn cấp mà còn có cơ hội trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm với các chuyên gia và đồng nghiệp đến từ nhiều địa phương. Những tình huống thực tế và các phiên thảo luận chuyên sâu đã góp phần hình thành tư duy quản lý rủi ro theo hướng chủ động và khoa học. Điều giá trị nhất mà khóa đào tạo mang lại không chỉ là những kiến thức chuyên môn cập nhật, mà còn là sự chuyển biến trong tư duy lưu giữ, bảo quản hiện vật. Nếu như trước đây công tác ứng phó rủi ro chủ yếu tập trung vào việc xử lý hậu quả sau khi sự cố xảy ra, thì ngày nay trọng tâm được chuyển sang nhận diện sớm nguy cơ, đánh giá mức độ rủi ro và xây dựng các phương án phòng ngừa, ứng phó ngay từ đầu nhằm hạn chế thấp nhất những tổn thất có thể xảy ra đối với di sản văn hóa.

Những kiến thức và kinh nghiệm tiếp thu từ khóa học sẽ là cơ sở quan trọng để Phòng Kiểm kê - Bảo quản tiếp tục nghiên cứu, vận dụng vào thực tiễn; khảo sát, đánh giá hiện trạng môi trường kho; phân loại và nhận diện nguy cơ rủi ro; từng bước hoàn thiện các phương án ứng phó khẩn cấp, quy trình cứu hộ hiện vật; tăng cường ứng dụng công nghệ số trong quản lý, giám sát môi trường và nâng cao hiệu quả bảo vệ nguồn tài liệu, hiện vật, các bộ sưu tập hiện vật giá trị. Trong công tác bảo tồn di sản, thành công không nằm ở khả năng khắc phục tốt nhất khi sự cố xảy ra, mà ở năng lực dự báo, phòng ngừa và chủ động kiểm soát rủi ro trước khi sự cố có cơ hội phát sinh. Đó cũng chính là định hướng mà Bảo tàng tỉnh Ninh Bình đang từng bước triển khai nhằm xây dựng một môi trường lưu giữ, bảo quản, phát huy giá trị nguồn tài liệu, hiện vật hiện đại, an toàn và bền vững.

Có thể khẳng định, việc chủ động đầu tư cơ sở vật chất, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và tiếp cận các phương pháp quản lý rủi ro tiên tiến không chỉ góp phần bảo vệ an toàn cho khối tài liệu, hiện vật quý giá của Bảo tàng tỉnh Ninh Bình mà còn thể hiện trách nhiệm của những người làm công tác bảo tàng trong việc gìn giữ ký ức lịch sử, bảo tồn di sản văn hóa và trao truyền những giá trị ấy một cách nguyên vẹn cho các thế hệ hôm nay và mai sau.

Một số hình ảnh về “Lớp đào tạo, bồi dưỡng kiến thức chuyên môn và nâng cao nghiệp vụ về công tác ứng phó rủi ro cho kho bảo quản và trưng bày hiện vật”: