Phát hiện hiện vật thời Trần tại phường Hoa Lư

Ngày 11/10/2026, trong quá trình chuẩn bị đào móng xây nhà tại khu tái định cư Cửa Bạc 2, thuộc tổ dân phố Ninh Nhất 3, phường Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình, ông Đỗ Văn Sản đã phát hiện một nhóm hiện vật lon sành ở độ sâu khoảng 30 cm so với mặt ruộng. Ngay sau khi tiếp nhận thông tin, thực hiện chỉ đạo của Sở Văn hóa và Thể thao tỉnh Ninh Bình, tối ngày 11/10/2026, Phòng Di sản văn hoá và cán bộ Bảo tàng tỉnh đã có mặt tại hiện trường, lập biên bản bàn giao, tiếp nhận 06 lon sành cùng một số mảnh sành vỡ do gia đình ông Đỗ Văn Sản phát hiện. Sáng ngày 12/10/2026, Bảo tàng tỉnh tiếp tục tổ chức khảo sát khu vực phát hiện hiện vật nhằm làm rõ hiện trạng xuất lộ và thu thập thông tin liên quan.

Qua khảo sát, nhóm hiện vật được xác định phân bố theo hướng đông - tây, gồm hai hàng, trên diện tích dài khoảng 2,2 m, rộng từ 0,45 - 0,5 m, ở độ sâu khoảng 0,3 m so với mặt ruộng. Các lon sành được xếp thành ba lớp chồng, so le lên nhau. Phần lớn hiện vật được úp miệng xuống dưới và xếp chồng lên nhau; một số chiếc được xếp theo cách úp hai miệng áp sát nhau. Bên trong các lon sành chỉ có đất, chưa phát hiện hiện vật khác.

Về đặc điểm hình dáng, nhóm hiện vật gồm hai loại hình chính: lon có thành đứng và lon có vai khum. Hiện vật được làm từ chất liệu sành mịn, nung ở nhiệt độ cao; một số chiếc có hoa văn khắc vạch và văn chải trên thân. Kích thước các hiện vật tương đối đa dạng, với đường kính miệng từ 14 - 20 cm, đường kính đáy từ 19 - 21 cm và chiều cao từ 7 - 11 cm.

Trên cơ sở đặc điểm hình dáng, chất liệu và hoa văn, Bảo tàng tỉnh Ninh Bình bước đầu nhận định nhóm hiện vật có niên đại thời Trần (thế kỷ XIII – XIV), là những đồ gia dụng từng được sử dụng trong đời sống sinh hoạt của cư dân đương thời. Đáng chú ý, cách thức sắp xếp các lon sành thành nhiều lớp, theo một trật tự nhất định, cho thấy đây có thể là nhóm hiện vật được con người chủ động sắp đặt, chôn giấu hoặc cất giữ. Tuy nhiên, mục đích và hoàn cảnh hình thành của nhóm hiện vật cần tiếp tục được nghiên cứu, làm rõ.

Theo thông tin thu thập từ người dân địa phương, trước đây khu vực phát hiện thuộc vùng ruộng màu Đồng Hà, xung quanh có các gò đất cát được sử dụng để trồng hoa màu và một số ngôi mộ. Năm 2010, địa phương thực hiện thu hồi đất, giải phóng mặt bằng để xây dựng khu tái định cư; đến năm 2016, một phần gò đất được hạ thấp để tạo mặt bằng. Những biến đổi địa hình qua các thời kỳ là yếu tố cần được xem xét khi nghiên cứu bối cảnh phát hiện nhóm hiện vật. Đáng chú ý, xung quanh khu vực phát hiện có một số di tích có liên quan đến lịch sử thời Trần như chùa A Nậu (chùa Sệu), nơi thờ Đức vua Trần Thái Tông và Công chúa Trần Thị Ngọc; đền Đức Thánh Cả (đền Đô Thiên), nơi thờ Đức Thánh Đô Thiên, một danh tướng thời Trần có công đánh giặc Chiêm Thành. Những thông tin này góp phần gợi mở hướng nghiên cứu về lịch sử, văn hóa của vùng đất Hoa Lư trong mối liên hệ với các di tích và dấu tích lịch sử thời Trần.

Nhằm bảo đảm an toàn và phục vụ công tác nghiên cứu, Bảo tàng tỉnh Ninh Bình đề xuất đưa toàn bộ số hiện vật đã phát hiện về Bảo tàng để lưu giữ, bảo quản, nghiên cứu và phát huy giá trị theo quy định của Luật Di sản văn hóa. Đồng thời, đề nghị chính quyền địa phương và người dân tiếp tục phối hợp, kịp thời thông báo cho Sở Văn hóa và Thể thao, Bảo tàng tỉnh nếu phát hiện thêm hiện vật hoặc dấu tích trong quá trình thi công xây dựng.

Việc phát hiện nhóm lon sành tại khu tái định cư Cửa Bạc 2 bổ sung nguồn tư liệu hiện vật phục vụ nghiên cứu lịch sử, văn hóa địa phương, đồng thời đặt ra yêu cầu tiếp tục khảo sát, nghiên cứu nhằm làm rõ hơn bối cảnh và ý nghĩa của phát hiện trong tiến trình lịch sử vùng đất Ninh Bình.

MỘT SỐ HÌNH ẢNH