“Tiếp tục đổi mới và nâng cao hiệu quả hoạt động Kiểm kê-Bảo quản, phát huy giá trị nguồn tài liệu hiện vật, tại Bảo tàng tỉnh Ninh Bình”

Bảo tàng tỉnh Ninh Bình được thành lập trên cơ sở sáp nhập 3 Bảo tàng tỉnh Hà Nam, Nam Định và Ninh Bình theo Quyết định số 62/QĐ-UBND ngày 01/7/2025 của Ủy ban nhân dân tỉnh Ninh Bình. Bảo tàng có chức năng nghiên cứu, sưu tầm, kiểm kê, tư liệu hóa, bảo quản, trưng bày, diễn giải, giáo dục, truyền thông di sản văn hóa, phục vụ nhu cầu tham quan, học tập, trải nghiệm về lịch sử, văn hóa, khoa học của công chúng trên địa bàn tỉnh. Hiện nay, Bảo tàng đang lưu giữ 92.565 tài liệu hiện vật, trong đó có 06 nhóm hiện vật được Thủ tướng Chính phủ công nhận là bảo vật quốc gia, 26 bộ sưu tập hiện vật quý hiếm cùng hàng nghìn tài liệu, hiện vật có giá trị tiêu biểu, phản ánh khá toàn diện lịch sử tự nhiên, xã hội của tỉnh từ khi mảnh đất này hình thành cho đến nay.

Để thực hiện tốt chức năng, nhiệm vụ được giao, Bảo tàng tỉnh đã không ngừng vận động, đổi mới các khâu hoạt động chuyên môn nghiệp vụ, trong đó đặc biệt chú trọng đổi mới và nâng cao hiệu quả công tác Kiểm kê - Bảo quản. Đó là việc xây dựng, triển khai, áp dụng các văn bản, quy chế theo quy định đến việc đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị đồng bộ, hệ thống sổ sách, biểu mẫu cũng đang từng bước được chuẩn hoá; Công tác sắp xếp, bảo quản hiện vật được duy trì thường xuyên theo kế hoạch.

Ngay sau khi sáp nhập thành lập bảo tàng mới, được sự quan tâm của các cấp Lãnh đạo, tổ chức Phòng Kiểm kê - Bảo quản cũng được kiện toàn, gồm 01 Trưởng phòng, 02 Phó Trưởng phòng, 01 Tổ Trưởng Tổ bảo quản với 07 viên chức; Nội quy, quy định, chức năng, nhiệm vụ của phòng nhanh chóng được ban hành. Do đó hoạt động chuyên môn về công tác kiểm kê - bảo quản tiếp tục được duy trì, phát huy, không bị gián đoạn. Hàng tuần, hàng tháng, lãnh đạo phòng chủ động xây dựng kế hoạch, định hướng những công việc trọng tâm, đề ra giải pháp thực hiện và phân công cụ thể cho từng cán bộ, viên chức. Theo đó, năm 2025, mặc dù có sự biến động nhất định nhưng tập thể cán bộ, viên chức Phòng Kiểm kê - Bảo quản vẫn duy trì sự đoàn kết, không ngừng nỗ lực, phấn đấu, hoàn thành tốt các nhiệm vụ được giao, cụ thể:

Công tác tiếp nhận, đăng ký, sắp xếp và theo dõi tình trạng hiện vật được tổ chức, tiến hành nghiêm túc, đảm bảo khoa học và logic dựa trên cơ sở những văn bản pháp lý quy định. Mỗi hiện vật phải có đầy đủ hồ sơ khoa học và hồ sơ pháp lý, có giá trị thẩm mỹ cũng như khả năng bảo quản lâu dài sẽ được nhập kho cơ sở và chính thức trở thành hiện vật của bảo tàng. Trong năm phòng đã tổ chức tiếp nhận 1307 hiện vật từ các nguồn sưu tầm, hiến tặng, điền dã, khảo cổ học. Trên cơ sở nghiên cứu, lựa chọn 386 tài liệu, hiện vật có giá trị, đủ tiêu chí, hoàn thiện hồ sơ khoa học, hồ sơ pháp lý, tham mưu Giám đốc Bảo tàng ra Quyết định nhập kho cơ sở; Tham mưu nhập 921 hiện vật không đủ tiêu chí vào Kho tham khảo, phục vụ công tác nghiên cứu khoa học của bảo tàng. Hiện vật sau khi được nhập kho cơ sở, được mã số hóa, phân loại, sắp xếp lên giá kệ theo loại hình hiện vật, sưu tập hoặc chuyên đề và lập sổ kiểm kê địa hình. Toàn bộ thông tin liên quan đến hiện vật được ghi chép vào sổ sách, phiếu hiện vật và cập nhập vào phần mềm quản lý, phục vụ công tác tra cứu, khai thác thông tin nhanh và chính xác.

Công tác tư liệu hóa, bổ sung thông tin, những câu chuyện kể làm phong phú thêm nội dung hiện vật cũng được tổ chức thực hiện thường xuyên. Trên cơ sở rà soát, kiểm tra hồ sơ, sổ sách ghi chép, phòng đã chủ động xây dựng kế hoạch, danh mục tài liệu, hiện vật thiếu thông tin như: niên đại, nguồn gốc, xuất xứ, tên gọi, nội dung ghi chép, miêu tả đặc điểm… Sau đó trình lên Hội đồng khoa học bảo tàng thẩm định, duyệt bổ sung nhiều thông tin khoa học cho hiện vật. Cụ thể năm 2025, phòng đã bổ sung thông tin cho 4.185 tài liệu, hiện vật; Tổ chức lập phiếu kiểm kê chuyên sâu cho 3.990 tài liệu, hiện vật. Toàn bộ thông tin được cập nhật vào phần mềm vi tính, hướng tới việc chuyển đổi số, số hóa, phát huy giá trị các tài liệu, hiện vật.

Công tác tổ chức tổng kiểm kê tài liệu, hiện vật hàng năm được thực hiện nghiêm túc, phục vụ công tác quản lý, cập nhật, nắm bắt  chính xác về số lượng thực tế, số liệu hiện vật sưu tầm mới, cũng như tình trạng hiện vật. Trên cơ sở đó có kế hoạch bảo quản hàng năm. Sau khi hợp nhất, Phòng đã chủ động tham mưu Lãnh đạo đơn vị tổ chức tổng kiểm kê hiện vật, tài sản ở 3 cơ sở, đảm bảo an toàn tuyệt đối; Công tác kiểm kê, bàn giao kho phim ảnh, kho hiện vật chất liệu giấy do có sự thay đổi nhân sự cũng được tiến hành kịp thời, đúng theo quy định.

Cùng với công tác kiểm kê khoa học, công tác bảo quản tài liệu, hiện vật cũng được quan tâm chú trọng. Hoạt động này không chỉ nhằm mục đích ngăn ngừa những tác động từ môi trường tự nhiên, tạo sự bền vững, kéo dài tuổi thọ, mà còn phục vụ hữu ích trong việc quản lý, khai thác và phát huy giá trị hệ thống tài liệu, hiện vật. Công tác bảo quản hiện vật được thực hiện thường xuyên, chủ yếu bằng phương pháp bảo quản phòng ngừa, bảo quản định kỳ là chính. Theo đó, Tổ bảo quản thường xuyên kiểm tra tình trạng hiện vật lưu giữ tại kho, hiện vật trên phòng trưng bày, hiện vật trưng bày ngoài trời; Ưu tiên cho những nhóm hiện vật nhạy cảm với thời tiết, hiện vật dễ bị ố mốc, mối mọt, hiện vật kim loại bị han rỉ....; Sau đó xây dựng kế hoạch, phương án bảo quản, trình lãnh đạo phê duyệt làm cơ sở thực hiện. Bên cạnh đó, Phòng còn tích cực, chủ động tham mưu Lãnh đạo, phối hợp với các Bảo tàng Trung ương, các chuyên gia, nghệ nhân tiến hành bảo quản trị liệu đối với những tài liệu, hiện vật có giá trị, nhạy cảm, đòi hỏi phải có chuyên môn sâu. Trong năm Tổ bảo quản đã xây dựng kế hoạch, tổ chức bảo quản cho 5777 tài liệu, hiện vật; Bảo quản phục dựng, tu chỉnh 340 hiện vật giấy; Bảo quản trị liệu 02 hiện vật là máy bay MIC21, SU22.

Bên cạnh công tác bảo quản, công tác sắp xếp tài liệu, hiện vật trong kho cơ sở cũng được tiến hành cẩn thận đảm bảo khoa học, thuận lợi cho công tác bảo quản và phát huy giá trị. Ngoài ra, công tác mở cửa kho, vệ sinh, kiểm tra côn trùng, nấm mốc được tiến hành thường xuyên, hàng ngày trong tuần, đảm bảo môi trường kho luôn sạch sẽ, thông thoáng. Do đó đã hạn chế nhiều tình trạng nồm ẩm, nấm mốc hay mối mọt xâm nhập, tác động gây ảnh hưởng xấu đến tình trạng cũng như khả năng kéo dài tuổi thọ của hiện vật.

Bên cạnh công tác Kiểm kê - Bảo quản, công tác phối hợp với các phòng chuyên môn được tổ chức linh hoạt, đúng nguyên tắc và hiệu quả như: Phối hợp với phòng Sưu tầm - Trưng bày trong việc đưa tài liệu, hiện vật bảo tàng đến với công chúng, thông qua các đợt tổ chức Trưng bày Triển lãm chuyên đề chào mừng kỷ niệm các ngày lễ lớn, những sự kiện chính trị trọng đại của đất nước và địa phương; Phối hợp với phòng Giáo dục - Truyền thông “Đưa hiện vật bảo tàng tới trường học” tạo một sân chơi thiết thực, hữu ích, mang nhiều ý nghĩa sâu sắc, giúp các em học sinh không chỉ có buổi trải nghiệm bổ ích, có thêm những kiến thức lịch sử, mà còn khơi gợi tình yêu quê hương đất nước, tình yêu di sản bằng những hành động thiết thực đối với gia đình, nhà trường và cộng đồng xã hội.

Hòa mình vào xu thế hội nhập mạnh mẽ, Bảo tàng tỉnh Ninh Bình tiếp tục phát huy những thành tích đã đạt được, chủ động, sáng tạo đổi mới các khâu hoạt động chuyên môn, đặc biệt chú trọng công tác kiểm kê bảo quản và đã đạt được những hiệu ứng tích cực, rõ nét. Nếu như năm 2024, Bảo tàng tỉnh đón khoảng hơn 30.000 lượt khách thì đến cuối năm 2025, con số này đã tăng lên hơn 50 ngàn lượt, gồm cả khách trong và ngoài nước đến tham quan, học tập, trải nghiệm. Kết quả đó không chỉ phản ánh hiệu quả của các giải pháp chuyên môn đã triển khai, mà còn khẳng định vai trò, vị thế của Bảo tàng trong việc bảo tồn và lan tỏa giá trị di sản văn hóa địa phương, đáp ứng ngày càng tốt hơn nhu cầu hưởng thụ văn hóa của công chúng trong giai đoạn mới.

Một số hoạt động Kiểm kê - Bảo quản tại Bảo Tàng tỉnh Ninh Bình