Cột kinh Phật chùa Nhất Trụ – Bảo vật quốc gia tiêu biểu của Ninh Bình.
Trong khuôn viên chùa Nhất Trụ, thuộc phường Tây Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình hiện còn lưu giữ một hiện vật đặc biệt có giá trị lịch sử, văn hóa và nghệ thuật – Cột kinh Phật chùa Nhất Trụ. Đây là hiện vật độc bản được dựng từ thế kỷ X, gắn liền với kinh đô Hoa Lư thời Đinh - Tiền Lê và là minh chứng sinh động cho sự phát triển của Phật giáo trong buổi đầu độc lập của dân tộc.
Chùa Nhất Trụ được xây dựng dưới triều vua Lê Đại Hành (980 - 1005), nằm trong khu vực bảo vệ của Trung tâm bảo tồn di tích lịch sử - văn hoá Cố đô Hoa Lư. Trong sân chùa, cột kinh Phật bằng đá được đặt ở phía bên trái, cách đền thờ vua Lê Đại Hành khoảng 100m về phía Bắc, cột kinh được dựng vào năm 955. Trải qua hơn một nghìn năm tồn tại, hiện vật vẫn giữ nguyên vị trí ban đầu và trở thành một trong những dấu tích quý hiếm của nghệ thuật điêu khắc đá thời Tiền Lê.
Cột kinh Phật được chế tác bằng đá, cao khoảng 4,16m, nặng khoảng 4,5 tấn. Toàn bộ cấu trúc gồm sáu bộ phận được lắp ghép theo phương thẳng đứng: tảng vuông, đế tròn, thân bát giác, thớt bát giác, đấu bát giác và đỉnh hoa sen. Điều đặc biệt là các bộ phận này được liên kết với nhau bằng hệ thống lỗ mộng và ngõng tròn, hoàn toàn không sử dụng chất kết dính nhưng vẫn tạo nên kết cấu bền vững.
Phần tảng vuông ở dưới cùng có kích thước mỗi cạnh khoảng 140cm, dày 30cm. Chính giữa tảng có lỗ mộng tròn để lắp phần đế. Bao quanh lỗ mộng là vòng hoa văn cánh sen gồm 22 cánh sen đơn, được chạm khắc thanh thoát và cân đối. Mỗi cánh sen có chiều dài từ 15 - 17cm, rộng từ 10,5 - 13cm, tạo thành vòng tròn có đường kính khoảng 107cm.
Phần thân cột có hình bát giác, chiều dài khoảng 237cm, mỗi mặt rộng từ 25 - 30cm. Trên tám mặt thân cột đều được mài nhẵn và chạm khắc chữ Hán với tổng số khoảng 2.500 chữ. Tuy nhiên, do trải qua nhiều biến động của lịch sử và tác động của thời tiết, hiện nay chỉ còn một phần văn tự có thể đọc được, chủ yếu ở nửa trên của cột. Nội dung văn bản khắc trên cột gồm ba phần chính: lạc khoản, kệ và kinh. Phần kinh chủ yếu trích từ các kinh Phật như Kinh Đà La Ni, Kinh Thủ Lăng Nghiêm cùng các bài thần chú ca ngợi trí tuệ và đức hạnh của Phật Như Lai.
Theo nội dung lạc khoản còn lại, cột kinh được dựng với mong muốn cầu cho quốc thái dân an, triều đình vững mạnh, đồng thời thể hiện niềm tin sâu sắc vào sự nhiệm màu của Phật pháp. Điều này cũng phản ánh vai trò quan trọng của Phật giáo trong đời sống chính trị và tinh thần của xã hội Việt Nam thời kỳ đầu độc lập. Theo ghi chép trong Đại Việt sử ký toàn thư, các vua Đinh Tiên Hoàng và Lê Đại Hành đã trọng dụng nhiều vị cao tăng như Thiền sư Ngô Chân Lưu (Khuông Việt Đại sư) và Thiền sư Đỗ Thuận, mời tham gia bàn luận việc chính trị, ngoại giao, tiếp sứ giả nhà Tống và tham mưu cho triều đình.
Không chỉ mang giá trị lịch sử, Cột kinh Phật chùa Nhất Trụ còn là một tác phẩm nghệ thuật điêu khắc đá tiêu biểu của thời Tiền Lê. Các họa tiết trang trí như cánh sen, hình khối bát giác cùng kỹ thuật khắc chữ trên đá đều thể hiện sự tinh tế, khéo léo và trình độ thẩm mỹ cao của nghệ nhân xưa. Đồng thời, đây cũng là minh chứng cho sự xuất hiện sớm của loại hình thư pháp khắc đá trong lịch sử văn hóa Việt Nam.
Trải qua hơn một nghìn năm tồn tại, Cột kinh Phật chùa Nhất Trụ vẫn giữ được nhiều giá trị nguyên gốc, là tư liệu vật chất quý báu giúp các nhà nghiên cứu tìm hiểu về lịch sử, văn hóa và tôn giáo của Việt Nam thời kỳ đầu độc lập. Hiện vật không chỉ phản ánh đời sống tâm linh, tín ngưỡng của người Việt trong quá khứ mà còn góp phần làm sáng tỏ sự phát triển của Phật giáo và nghệ thuật điêu khắc đá trong lịch sử dân tộc. Với những giá trị to lớn đó, tháng 12 năm 2015 Thủ tướng Chính phủ đã quyết định công nhận Cột kinh Phật chùa Nhất Trụ là Bảo vật quốc gia.

Cột kinh Phật chùa Nhất Trụ
Tác giả: Vũ Thị Hồng Liên
Phòng Giáo dục – Truyền thông
.jpg)
.png)
_croped_2473x1575_on(11-08-2026_0172469).jpg)




.jpg)




