Có những hiện vật không mang giá trị lớn về vật chất nhưng lại chứa đựng sức nặng của ký ức và lịch sử. Chiếc lọ màu xanh hiện đang lưu giữ tại Bảo tàng tỉnh Ninh Bình là một kỷ vật như thế – nhỏ bé nhưng gợi lên câu chuyện sâu sắc về chiến tranh, mất mát và tình mẫu tử thiêng liêng.

Chiếc lọ làm bằng thủy tinh màu xanh, nắp nhựa màu đen. Đây là kỷ vật của Mẹ Việt Nam anh hùng Tạ Thị Uôn, quê quán xã Hiển Khánh, tỉnh Ninh Bình (xã Trung Thành, huyện Vụ Bản, tỉnh Nam Định trước đây). Mẹ có ba người con trai. Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, hai người con đầu đã anh dũng hy sinh nơi chiến trường. Người con trai út – niềm hy vọng cuối cùng của Mẹ – cũng tiếp bước cha anh lên đường ra trận theo tiếng gọi thiêng liêng của Tổ quốc. Từ ngày con nhập ngũ, không có tin tức, người mẹ ấy đã chọn cho mình một cách rất riêng để đối diện với nỗi nhớ và sự chờ đợi: mỗi ngày lặng lẽ bỏ vào chiếc lọ một hạt đỗ xanh. Những hạt đỗ nhỏ bé ấy không chỉ để đếm thời gian mà còn gửi gắm niềm tin, hy vọng vào ngày con trở về trong niềm vui chiến thắng. Ngày tháng trôi qua, chiếc lọ dần đầy lên, cùng với đó là những nếp nhăn trên gương mặt Mẹ ngày một hằn sâu hơn bởi bao nỗi niềm thương nhớ và hy sinh thầm lặng. Thế nhưng, chiến tranh đã không mang đến điều Mẹ hằng mong đợi. Khi chiếc lọ đầy lên cũng là lúc Mẹ nhận được tin dữ: người con trai út đã anh dũng hy sinh. Như hai người anh đi trước, anh nằm lại nơi chiến trường, hòa vào lòng đất mẹ giữa những năm tháng bom đạn. Sự ra đi của anh để lại nỗi đau khôn nguôi trong lòng Mẹ và những người thân nơi hậu phương, nhưng cũng trở thành niềm tự hào thiêng liêng về một người con đã hiến dâng trọn tuổi xuân cho độc lập, tự do của Tổ quốc. Để sẻ chia và phần nào xoa dịu nỗi đau mất mát của Mẹ, các cựu chiến binh Sư đoàn 312 – những người đồng đội của các con Mẹ – luôn quan tâm, chăm sóc, yêu thương Mẹ như chính người mẹ thứ hai của mình. Chính tình cảm chân thành ấy đã trở thành nguồn an ủi lớn lao, giúp Mẹ thêm vững tin rằng ký ức về các con và những năm tháng chiến tranh sẽ luôn được gìn giữ.

Trước khi qua đời, Mẹ Việt Nam anh hùng Tạ Thị Uôn đã trao lại chiếc lọ cho ông Vũ Đình Lưu – Chủ sở hữu Bảo tàng Kỷ vật chiến tranh, với mong muốn kỷ vật này sẽ tiếp tục được lưu giữ, trở thành cầu nối giữa quá khứ và hiện tại, giúp các thế hệ sau hiểu hơn về những mất mát, hy sinh và khát vọng hòa bình của dân tộc. Theo thời gian, những hạt đỗ bị mủn, không còn bảo quản được. Để tiếp nối thông điệp mà người mẹ gửi gắm, ông Vũ Đình Lưu đã thay những hạt đỗ bằng những ngôi sao giấy nhiều màu sắc. Những ngôi sao ấy là biểu tượng của niềm tin và hy vọng vào một tương lai hòa bình, không còn chiến tranh, không còn đau thương, nơi sẽ không còn những người mẹ ngày đêm mòn mỏi ngóng chờ con trở về. Ngày 21/12/2017, ông Vũ Đình Lưu đã hiến tặng chiếc lọ cho Bảo tàng tỉnh Nam Định (nay thuộc cơ sở 2, Bảo tàng tỉnh Ninh Bình). Hiện nay, chiếc lọ đang được trưng bày tại chuyên đề “Những kỷ vật đi cùng năm tháng”.

Chiếc lọ của Mẹ Tạ Thị Uôn giờ đây không còn là một vật dụng bình thường mà đã trở thành biểu tượng của tình mẫu tử thiêng liêng, lòng yêu nước sâu sắc và sự hy sinh cao cả. Qua kỷ vật ấy, người xem không chỉ cảm nhận câu chuyện của riêng một người mẹ mà còn thấy bóng dáng của hàng triệu bà mẹ Việt Nam đã lặng lẽ hiến dâng những điều quý giá nhất cho độc lập, tự do của dân tộc. Chiến tranh đã lùi xa, nhưng những kỷ vật như chiếc lọ của Mẹ vẫn còn nguyên giá trị và càng trở nên thiêng liêng, ý nghĩa. Chiếc lọ vẫn ở đó, lặng im nhưng chứa đựng một câu chuyện lớn. Để mỗi người khi đứng trước nó hiểu rằng: hòa bình hôm nay được đánh đổi bằng tuổi xuân, máu xương và nước mắt của biết bao thế hệ đi trước; từ đó biết trân trọng cuộc sống hôm nay, sống xứng đáng với sự hy sinh của cha anh và cùng chung tay xây dựng đất nước ngày càng phồn vinh, tươi đẹp.

Tác giả: Đinh Thị Hồng Ngân

Phòng Giáo dục - Truyền thông