Đổi mới và nâng cao hiệu quả công tác xây dựng sưu tập hiện vật, tại Bảo tàng tỉnh Ninh Bình

Trong chuỗi các hoạt động chuyên môn của bảo tàng, kiểm kê và xây dựng sưu tập hiện vật giữ vai trò nền tảng, mang tính khoa học và định hướng lâu dài. Đây không chỉ là quá trình bổ sung, kiện toàn kho cơ sở, mà còn là bước then chốt tạo lập cơ sở dữ liệu phục vụ nghiên cứu, trưng bày và phát huy giá trị di sản văn hóa. Kết quả của công tác xây dựng sưu tập góp phần quan trọng trong việc hình thành, chỉnh lý các không gian trưng bày, đồng thời mở ra khả năng đổi mới nội dung, đa dạng hóa hình thức trưng bày triển lãm, đáp ứng ngày càng tốt hơn nhu cầu thưởng ngoạn và tiếp cận tri thức của công chúng.

Theo khoản 9, điều 3, Luật Di sản văn hóa số 45/2024/QH15 quy định: “Sưu tập là một tập hợp các di vật, cổ vật, bảo vật quốc gia, di sản tư liệu được thu thập, giữ gìn, sắp xếp có hệ thống theo những dấu hiệu chung về hình thức, nội dung hoặc chất liệu để đáp ứng nhu cầu tìm hiểu lịch sử tự nhiên và xã hội”. Như vậy, sưu tập hiện vật không đơn thuần là sự tập hợp, thống kê hiện vật, mà là kết quả của quá trình nghiên cứu, lựa chọn, phân loại và hệ thống hóa một cách khoa học, có chủ đích.

Bảo tàng tỉnh Ninh Bình được thành lập trên cơ sở hợp nhất 3 bảo tàng Hà Nam, Nam Định và Ninh Bình theo Quyết định số 62/QĐ-UBND ngày 01/7/2025 của Ủy ban nhân dân tỉnh Ninh Bình. Hiện nay Bảo tàng đang lưu giữ trên 92.500 tài liệu, hiện vật, trong đó có 06 nhóm hiện vật được Thủ tướng Chính phủ công nhận là bảo vật quốc gia, 26 bộ sưu tập hiện vật quý hiếm và độc đáo cùng hàng nghìn tài liệu, hiện vật có giá trị tiêu biểu. Đây thực sự là tài sản vô giá, là minh chứng xác thực về lịch sử, văn hóa của tỉnh Ninh Bình trong suốt một chiều dài lịch sử từ khi mảnh đất này được xác lập đến nay.

Nhận thức được vai trò của bảo tàng trong đời sống đương đại, Bảo tàng tỉnh Ninh Bình đã không ngừng đổi mới và nâng cao hiệu quả các khâu hoạt động chuyên môn nghiệp vụ, tạo ra nhiều sản phẩm văn hóa phong phú đa dạng, trong đó đặc biệt quan tâm, trú trọng tới hoạt động kiểm kê, hướng tới việc số hóa, đồng nhất toàn bộ dữ liệu hiện vật bảo tàng, phục vụ công tác tra cứu, khai thác thông tin, phát huy giá trị tài liệu hiện vật. Bảo tàng tỉnh tiếp tục đẩy mạnh công tác nghiên cứu xây dựng sưu tập hiện vật cả về số lượng và chất lượng. Bởi lẽ, sưu tập hiện vật vừa là nền tảng vật chất, vừa là phương tiện truyền tải thông tin trực quan, sinh động và hiệu quả trong hoạt động bảo tàng. Khi được đưa vào trưng bày, mỗi sưu tập không chỉ tạo điểm nhấn hấp dẫn mà còn góp phần kể những câu chuyện lịch sử, văn hóa giàu giá trị, giúp công chúng có những trải nghiệm sâu sắc hơn.

Nếu như trước đây, công tác xây dựng sưu tập hiện vật bảo tàng chủ yếu dừng lại ở việc tập hợp hiện vật mang tính liệt kê, chưa đi sâu nghiên cứu để làm nổi bật giá trị đặc trưng của từng sưu tập thì gần đây hoạt động này đã có bước chuyển biến rõ nét. Bảo tàng đã chú trọng lựa chọn các nhóm hiện vật tiêu biểu, tiến hành phân loại, đánh giá giá trị, bổ sung thông tin và hoàn thiện hồ sơ khoa học; đồng thời đi sâu nghiên cứu nội dung để làm nổi bật giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học, thẩm mỹ của từng sưu tập hiện vật. Nhờ đó, nhiều sưu tập hiện vật đã trở thành cơ sở quan trọng cho việc xây dựng các chuyên đề trưng bày nhân dịp kỷ niệm các ngày lễ lớn, trọng đại của tỉnh, của đất nước.

Thực tế kho cơ sở của Bảo tàng tỉnh vẫn còn nhiều nhóm hiện vật có giá trị tiêu biểu, tiềm năng cần tiếp tục được nghiên cứu, hệ thống hóa thành các sưu tập hiện vật đặc trưng. Công tác nghiên cứu xây dựng sưu tập hiện vật tiếp tục được Lãnh đạo bảo tàng quan tâm không chỉ đưa vào kế hoạch công tác thường niên mà còn đổi mới phương pháp, cách tiếp cận trên cơ sở áp dụng các văn bản hướng dẫn của Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch, chú trọng hiệu quả, phát huy giá trị hiện vật. Và, để phát huy hơn nữa giá trị các sưu tập hiện vật, tương lai bảo tàng sẽ đưa vào kế hoạch biên soạn, giới thiệu sách, xuất bản các ấn phẩm khoa học nhằm công bố rộng rãi kết quả nghiên cứu, đồng thời tổ chức trưng bày, triển lãm các sưu tập hiện vật tiêu biểu, lan tỏa giá trị di sản văn hóa đến gần hơn với mọi đối tượng công chúng, điều đó góp phần nâng cao vị thế và hình ảnh của Bảo tàng tỉnh Ninh Bình trong đời sống văn hóa xã hội.

Có thể khẳng định, đổi mới và nâng cao hiệu quả công tác xây dựng sưu tập hiện vật không chỉ là yêu cầu cấp thiết mà còn là yếu tố quyết định đối với sự phát triển bền vững của Bảo tàng tỉnh Ninh Bình. Đây chính là “trục xương sống” trong toàn bộ hoạt động bảo tàng, góp phần tạo dựng bản sắc riêng, nâng cao chất lượng phục vụ công chúng, đồng thời từng bước đưa bảo tàng hòa nhập sâu rộng vào hệ thống bảo tàng quốc gia và khu vực.

Một số hình ảnh